‘Kwaliteit accountantscontrole is afhankelijk van de partner en niet van de firma’

Breukelen, 24 juni 2009 - Accountantscontrole is afhankelijk van de capaciteiten, de motivatie en de inzet van de individuele accountantpartners en hun controleteams, en niet zozeer van de kwaliteitsstandaard of de reputatie van de accountantsfirma. Dit blijkt uit onderzoek van Nyenrode promovendus Joost van Buuren, die vanmiddag zijn proefschrift “On the nature of auditing: the audit partner effect” heeft verdedigd.

Uit de resultaten van het kwantitatieve onderzoek bij beursgenoteerde bedrijven in Europa en bij Nederlandse gemeenten komt naar voren dat 23% (bij Nederlandse gemeenten) tot 49% (Europese beursgenoteerde bedrijven) van de accountantspartners een controlekwaliteit levert die statistisch significant afwijkt van de gemiddelde controlekwaliteit van de accountantsfirma waar de accountantpartner werkzaam is. De onderzoeksresultaten tonen aan dat deze kwaliteitsverschillen zich bij elk van de grote accountantskantoren voordoen. De onderzoeker concludeert dan ook in zijn proefschrift dat de gemiddelde kwaliteit van een accountantsfirma de optelsom is van de kwaliteit die wordt geleverd door de individuele accountantpartners en niet het gevolg is van de kwaliteit van de interne beheersing van de accountantsfirma’s. De verschillen in controlekwaliteit binnen accountantsfirma’s worden in het proefschrift verklaard door het feit dat accountants niet per definitie de hoogste controlekwaliteit nastreven. De belangrijkste reden hiervoor is dat de accountantpartner zich commercieel kan onderscheiden door gebruik te maken van het toegestane grijze gebied van goede en minder goede verslaggevingsoplossingen voor jaarrekeningen. De ‘liberale accountant’ kiest klanten met relatief risicovolle balansposities. Dit betekent meer controlewerkzaamheden en dus hoge controlekosten per klant. De conservatieve accountant specialiseert zich in goedkope controles, door balansrisico’s zo veel mogelijk te (laten) elimineren. Het gevolg van minder risico’s is dat de accountant minder werkzaamheden hoeft te verrichten en dus relatief lage controlekosten in rekening kan brengen. Voor de accountant die zich specialiseert in kwaliteitscontroles staat het gebruikersnut van de jaarrekening voorop. Om de controlekwaliteit te waarborgen, zal de kwaliteitsaccountant relatief hoge controlekosten in rekening brengen.

Deze resultaten weerleggen de gevestigde claim van groot = goed, wat niet alleen door de kantoren zelf in hun brandingactiviteiten wordt gepropageerd, maar wat ook jarenlang door de wetenschap is ondersteund. Van Buuren toont aan dat dit, op basis van empirisch bewijs, in Europa niet het geval is. De gebruiker van de jaarrekening moet niet meer alleen afgaan op de reputatie van de accountantsfirma, maar dient de individuele accountantpartner te kennen.

In zijn proefschrift stelt Van Buuren dat de branche meer aandacht zou moeten besteden aan het realiseren van kwaliteitscontrole. De essentie van het accountantsvak is immers het ondersteunen van de eindgebruiker van de jaarrekening, bij het nemen van economische beslissingen door bijvoorbeeld investeerders. De onderzoeksresultaten tonen aan dat de huidige beheersingssystemen niet in staat blijken om de controlekwaliteit binnen een firma op constant hoog niveau te houden. Het afdwingen van een uniforme controlekwaliteit door regels is moeilijk te realiseren, omdat professionele oordeelsvorming erg belangrijk is voor het accountantsvak en de controleomgeving dynamisch. Uiteindelijk wordt de kwaliteit van accountantscontrole dus bepaald door de individuele accountant met zijn menselijke capaciteiten, persoonlijke motivatie en gedrag.

Joost van Buuren is ingeschreven als Registeraccountant en sinds 2004 aangesteld bij Nivra-Nyenrode, School of Accountancy & Controlling als promovendus en docent.